علمی پژوهشی
چشم‌انداز صنعت سیمان در سال 96

چشم‌انداز صنعت سیمان در سال 96

 

سروین آقاجانی

پژوهشگر ارشد موسسه اقتصاد ایرانیان

سيمان به عنوان یكی از صنایع پایه، نقشی اساسی در تأمین زیر ساخت‌های اقتصادی کشور ایفا می‌کند به‌طوری که بين فرآیند رشد اقتصادی و سرانه مصرف سيمان درهرکشور، همبستگی بالایی وجود دارد.

اين کالا به عنوان يکي از اصلی‌ترین تأمین‌کنندگان نيازهاي اساسي فعاليت‌هاي سازه‌اي می‌باشد. به‌گونه‌ای که از یک‌ سو در بخش ساختمان جزء مصالح اصلی محسوب می‌شود و از سوی دیگر در اجرای پروژه‌های عمرانی و زیربنایی، راه‌سازی، سد‌سازی، کانال‌کشی و رویه‌های بتونی (به‌جای آسفالت) نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. از این حیث قيمت سيمان به‌طور مستقيم در قيمت تمام شده بسياری از طرح‌ها اثر‌گذار است؛ که تغييرات و نوسانات اين صنعت اعم از تغييرات توليد، مصرف و قيمت بلافاصله بر صنايع مرتبط با آن منعکس خواهد شد.

اين صنعت در کشور ما همواره در حال توسعه بوده است، به‌طوری که طبق برنامه راهبردي منتشر شده از سوي وزارت صنعت، معدن و تجارت درسال 94، صنعت سيمان به عنوان یکی از هفت صنعت استراتژيكي کشور معرفی شد كه بيشترين نقش را در شاخص‌هايی از جمله سهم ارزش‌افزوده، اشتغال‌زايي، صادرات، سهم از بازار، مزيت نسبي و زنجيره تأمین (به عنوان مواد اوليه يا كالاهاي نهايي) وسطح دانش و فناوري دارندکه در روند توسعه صنعتي به آن‌ها تكيه مي‌شود. در برنامه راهبردي وزارت صنعت، معدن و تجارت،"ظرفيت فعلي توليد سيمان 80 ميليون تن اعلام شده است كه براي افق 1404 اين ظرفيت حدود 120ميليون تن هدف‌گذاري شده است".

ايران طی سال‌های اخير در زمره بزرگ‌ترین تولیدکنندگان سیمان بوده اما افت توليد ناشی از کاهش تقاضا موجب واگذاري اين عرصه به رقبا شد و اكنون بين هفت توليدكننده اول دنیا جاي دارد.

 

عوامل اثرگذار بر قیمت سیمان

1. کاهش تقاضا، ناشی از کاهش صادرات

یکی از عمده مقاصد صادراتی سیمان، کشور عراق است که بیش از 50 درصد حجم صادرات را به خود اختصاص داده، به طوری که ایران تا پیش از این 60 درصد از نیاز این کشور به سیمان را برآورده می‌کرد. ولی در حال حاضر با وضع مقررات ضد دامپينگ، افزایش تعرفه واردات سیمان به عراق، راه ‌اندازي كارخانه‌هاي سيمان، ناامني سیاسی و تأثیر آن بر توقف پروژه‌هاي عمراني همچنين كاهش بودجه دولت در نتیجه کمبود نقدینگی عواملي بوده كه صادرات سيمان ايران به اين كشور همسايه را تحت تأثیر قرار داده است.

 

حجم صادرات سیمان ایران(میلیون تن)

از دیگر مقاصد صادراتی سیمان ایران کشور افغانستان است. اگرچه ایران با افغانستان هزارکیلومتر مرز مشترک دارد اما ارتباطات جاده‌ای چندان مناسبی با این کشور وجود ندارد و اغلب جاده‌ها خاکی هستند که این امر، یکی از مشکلات تجارت با این کشور است. از طرفی به دلیل نا امنی در افغانستان سرمایه‌گذاران ایرانی تمایلی به سرمایه‌گذاری در این کشور ندارند. از طرفی به دلیل قاچاق موادمخدر هیچ کامیون حمل باری از افغانستان اجازه ورود به کشور را ندارد و کامیون‌ها باید بار خود را قبل مرز تخلیه و سپس توسط کامیون ایرانی از مرز عبورکنند.  در مقابل هم افغان‌ها از ورود کامیون‌های حمل بار ایرانی به کشورشان ممانعت می‌کنند که این موضوع منجر به ‌کندی تجارت بین دو کشور شده است. از آنجا که قیمت تمام شده کالا در چین بسیار پایین است بنابراین تجار چینی به رقیبان جدی برای ایرانی‌ها در تجارت با افغانستان تبدیل شده‌اند.

 

2. کاهش تقاضای داخلی، ناشی از رکود مسکن

از دیگر مواردی که می‌توان آن را عاملی مؤثر بر کاهش تقاضای سیمان دانست، رکود در صنعت ساخت ‌و ‌ساز، کاهش فعالیت‌های عمرانی و کاهش سرمایه‌گذاری است که سیمان را با رکود شدید‌تری مواجه می‌کند. خواب بازار مسکن نه تنها صنعت سیمان، بلکه سایر صنایع ساختمانی از جمله کاشی، فولاد و ... را نیز درگیرکرده است. شکل زیر به خوبی اثر دوران رونق بازار مسکن بر شاخص صنعت سیمان را نشان می‌دهد.


شاخص قیمت سیمان

3. هزینه حمل‌ونقل

حجیم و سنگین بودن سیمان و هزینه بالای حمل آن نسبت به بهایی که دارد، موجب شده است تا این محصول کالایی منطقه‌ای با قابلیت صدور کمتر به مناطق دورتر محسوب شود. البته کارخانه‌هایی که در نزدیکی نقاط مرزی قرار دارند از این قاعده مستثنا هستند و محصولات آن‌ها از قابلیت صادرات بیشتری برخور دارند به‌عنوان مثال می‌توان از کارخانه‌هایی نظیر سیمان غرب، کارون، ایلام، ارومیه به علت هم‌جواری باکشور عراق و سیمان شرق به علت نزدیکی با کشور افغانستان نامبرد.

برای توسعه صادرات سیمان با توجه به رشد تقاضای 5/1 تا 2 درصدی جهان که عمده آن مربوط به کشورهای آفریقایی است، می‌توان افق جدیدی برای بهبود هر چه بیشتر این صنعت متصور شد. کشورهایی مانند کنیا، اتیوپی، غنا و شمال افریقا بازارهایی هستند که در صد مصرف سیمان آن‌ها به نسبت تولیداتشان بیشتر است؛ علاوه بر این میانمار و فیلیپین نیز بازارهای خوبی برای صادرات سیمان ایران هستند. با توجه به اینکه یکی از عمده موانع توسعه صادرات در این میان هزینه بالای حمل‌ و نقل است (به طوری که بخش هزینه‌های حمل‌ونقل تا آفریقا حدود 40 در صد از کل بهای تمام شده را در بر می‌گیرد) که با تخصیص يارانه 10هزار ميليارد ريالي حمل ‌و نقل برای كالاهايي مانند سيمان كه سهم این هزينه در بهای تمام شده آن قابل توجه است، مي‌تواند پيامد صادرات 25 تا 35 ميليون تني را به همراه داشته باشد. از این رو رشد تقاضای جدید منجر به افزایش ظرفیت تولید، امکان اشتغال بیشتر و نهایتاً منتج به رونق سایر صنایع وابسته به این صنعت خواهد شد. (البته هنوز مبلغ در نظر گرفته ‌شده عملیاتی نشده است.)

4. افزایش تقاضای داخلی سیمان، ناشی از جانشینی بتن به جای سازه‌های فلزی

پیشنهاد‌هایی از جانب وزیر راه و شهرسازی در خصوص استفاده از سیمان و بتن در ساخت‌و‌سازها و طرح‌های عمرانی به جای سازه‌های فولادی و نیز روسازی می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر افزایش تقاضای داخلی سیمان باشد. به طوری که سرانه مصرف سیمان در ایران که 750 کیلوگرم بوده و به 550 کیلوگرم در سال رسیده است را مجدداً افزایش داده و به رقمی بیش از سابق برساند.

5. نوسانات ارزی

نوسانات ارزی بر صنعت سیمان تأثیرات دوگانه‌ای دارد چرا که از یکطرف رشد صادرات را کند می‌کند و از طرفی هزینه‌های تعمیر و نگهداری را افزایش می‌دهد. صنعت سیمان به دلیل تسهیلات ارزی بالایی که طی سال‌های اخیر برای اجرای طرح‌های توسعه‌ای و خرید تکنولوژی جدید دریافت کرده، از تغییرات نرخ ارز تأثیر زیادی می‌پذیرد. از اینرو باید انتظار داشت که در صورت افزایش نرخ ارز، رشد صادرات باید آن‌ قدر قابل توجه باشد که بتواند افزایش هزینه‌ها را جبران کرده و به رشد سودآوری شرکت‌ها بیانجامد.

اهم نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهاي صنعت سیمان

  • نقاط قوت

    توانايي صادرات، ارز آوري، كاربرد متنوع و ظرفيت بالاي توليد، وجود مواد اوليه فراوان و با کیفیت، وجود دانش فني و افزایش توليد، تجهيزات مورد نیاز در داخل كشور، دسترسي به سوخت فراوان و گازطبيعي

  • نقاط ضعف

    مصرف انرژي بالا، وابسته بودن به بازارهاي جانبي مانند مسكن و غيره، آلايندگي، پايين بودن بهره‌وري نيروي انساني، ضعف تحقيق و توسعه، سرمايه ‌بري بالا، ضعف درساختار صادراتي و نبودن شان تجاري قابل ‌رقابت با رقبا

  • فرصت‌ها

    دسترسي آسان به انرژي، نزديكي به بازارهاي هدف، امكان جذب دانش فني و نوآوري

  • تهديدها

ركود اقتصادي در كشور، وجود محدوديت‌هاي زیست‌ محیطی، وجود نوسان در قيمت نهاده‌هاي توليد

در سال 96 با توجه به پیش‌بینی‌بهبود وضعیت بازار مسکن، افزایش سرمایه‌گذاری در طرح‌های عمرانیبا توجه به واگذاری این طرح‌ها به بخش خصوصی، همچنین با بهره‌گیری از سیمان به جای سازه‌های فلزی در باندهای فرودگاهی، تراورس‌های راه‌آهن و جاده‌ها و افزایش سهم ساختمان‌های بتنی نسبت به فولادی، مازاد تولید سیمان را مورد استفاده قراردهد. از دیگر سیاست‌های اقتصادی که می‌تواند افق روشن‌تری در این بازار ترسیم نماید، سیاست حمایت از صادرات با ابزار پرداخت تسهیلات یارانه حمل‌ونقل به صادرکنندگان است. با جذب بازارهای صادراتی جدید که قبل از تدوین این سیاست بازار عرضه این محصول نبودند (کشورهای آفریقایی)، امید به رونق این صنعت را پررنگ‌تر می‌سازند. از طرفی طی مذاکرات انجام شده با بهبود اوضاع داخلی عراق، صادرات سیمان به این کشور مجدداً از سرگرفته خواهد شد.

از سویی دیگر با توجه به انتشار اخباری مبنی برنزدیک شدن به عرضه سیمان در رینگ صادراتی بورس کالای ایران و ثبت عرضه سیمان بر تابلوی تالار صادراتی بورس کالا، این امر موجب افزایش قیمت صادراتی سیمان و ایجاد نظم در اینحوزه می‌شود. لذا با وجود رکود در بازار سیمان و با ورود به بازار متمرکز و شفافی همچون بورس کالای ایران علاوه برتوسعه صادرات، تقاضای داخلی نیز افزایش یابد.

دغدغه‌های فعالان اقتصادی در خصوص چشم‌انداز اقتصاد ایران در سال آینده ما را بر آن داشت تا به منوال سال‌های گذشته، اسفند ماه امسال میزبان صاحب‌ نظران و متخصصان اقتصادی در همایش «دورنمای اقتصاد ایران درسال 1396» خواهندبود. در این گردهم‌آیی باشکوه، جمعی از دست‌اندرکاران و مدیرانِ بخش خصوصی و دولتی درکنار تحلیلگران خبره اقتصاد ایران گردهم می‌نشینند و آرا و دیدگاه‌های خود را با مخاطبان به اشتراک می‌گذارند.

هدف ما از برگزاری همایش آن است که با انعکاس تحلیل‌های مو شکافانه بتوانیم پازل‌های گوناگون را کنار هم بگذاریم و نمایی کامل‌تر از اقتصاد ایران و جهان در سال آینده را به پیشگاه مخاطبان فرهیخته‌مان تقدیم کنیم.

فعالان اقتصادی و علاقه‌مندان به حضور درهمایش «دورنمای اقتصاد ایران درسال 1396» جهت اطلاع از چگونگي ثبت نام و تخفيف مربوطه می‌توانند از طریق سايت شبکه هم افزايي به آدرس www.IUTha.com  اقدام فرمایند.

 


 

لطفا پیشنهادات و انتقادات خود را به آدرس 
manager@iutha.com ایمیل نمایید.